Sisindiron Langad Tanak Pangayou

Langad Tanak Pangayou

Kosuabon di olinangga

Poinliga ko id titigaon

Miampai roo di poinsaang

Miampai tumporit langad id ginawo

Mangambot gontob korikatan

Koulian tanak pangayou.

Tadau-tadau miagal toun-toun

Da’am id longon miagal kutimbongol

Tinsaasamod ginawo di awagat

Tisiisiwo ginawo di langadon

Tisimbongol ginawo di olunggui

Langadon tanak pangayou.

Yinoyom binilad sarup saasarapon

Miagal yinoyom binilad sarup koulian

Nokosowogi ginawonu

Notompuhogi pason korikatan

Koulian tanak pangayou

I nokotumpaliu pangkis kaandasan nu.

Sinuat di,

Terra Madaun

IPG Kampus Kent Tuaran Sabah

9 GOMOT 2017

TANGON

I KAKI-KAKI OM I ROGON GAYO

          Di pogulu po haro songgulun kusai om sawo dau minoginodop id talun tu' tukono miuli-uli mindahu tu' osodu kopio tindohuon diolo mantad walai. Ngaran nopo di molohing kusai nga i Kaki-kaki om i nopo i sawo dau nga i Kodu-kodu. 

          Kotolu no totuong diolo moginodop di om aiso i naantakan di au osonong do nawayaan diolo. Pogonsok no kaka i Kodu-kodu di om lopoto no dau takano. Pomirapa no nga nosompipi kaka dukaruk sinapakan do gipan siniudan di Kaki-kaki. Koonsok no kaka i Kodu-kodu di om angatai no dau i Kaki-kaki do inakan. Akan no kaka di yolo dii.

        Daamot di Kaki-kaki om i Kodu-kodu makan nga korongou no kaka i Kodu-kodu do miagal tasu morup-korup mangakan do tulang id puyut di sulap nga amu i kaka osuayan i Kodu-kodu tu' osorou nopo dau nga tasu'd wokon inongoi tingan kosingud do makan. Kokorup no kaka kaagu hiri'd puyut om osuayan kaka di Kaki-kaki tu' amu yolo kitasu om amu kitulang o akanon nga haro i di tasu mangakan do tulang hiri puyut do sulap. "Kodu-kodu, korongou ko tasu hilo puyut?", ka di Kaki-kaki inuhot di Kodu-kodu. "Korongou. Tasu matuu gia tulun lo kosingud dato makan oi Kaki-kaki", kaka di Kodu-kodu suminimbar. "Nga nunu di kanon do aiso i tulang dilo tikanas to, kaka kawagu di Kaki-kaki.

          Oruhai no kaka di kaakan i Kaki-kaki om i Kodu-kodu di nga aiso nopo di goduo bongut tu' aiso osorou poboroson nga mokinongou nopo om nunu i akanon do tasu'd hiri puyut do sulap. Kaakan no kaka i Kaki-kaki om kosorou daa di moi pogintong hiri'd puyut nga aiso o salait om amu katama tu' sorimbutuon kaka di Kaki-kaki. Kaakan nogi kaka i Kodu-kodu yau nga mogod-logod nogi di tuni hiri puyut do sulap.

          Maid-laid nga mogod-logod tuni miagal tasu mongogop do tulang id puyut dii. "Nunu toi pama no akanon dokoyu hino puyut dino?", kaka di Kodu-kodu minuhot. Sikog i om kotigowo goduo i Kaki-kaki om i Kodu-kodu tu nokorongou simbar do "tulang nu" ka. Osuayan tomod kaka di yolo di tu' iodi o simbar om aiso no di mongorup do orongou soira nokosimbar. Pomusorou no kaka i Kaki-kaki om poboroso no disio di Kodu-kodu do "atuuk oi om i moti pama daa i rogon gayo iri oi Kodu-kodu nga nasip no amu nakasalakoi", ka di Kaki-kaki nga aiso nopo bongut di Kodu-kodu. Odop no kaka di yolo di.

          Doungkosuabon nodii om koposik no kaka i Kaki-kaki. Posikai no kaka dau i Kodu-kodu monuhu mongoi pogonsok nga oruol tomod o nokotigowo tu' nokokodou no kaka i Kodu-kodu napatai no. Kosorou no kaka di di' Kaki-kaki i mongorup do tulang di totuong po tu' oilaan no disio do i nopo norongou nga i Rogon Gayo kopio om iri no nakapatai di' Kodu-kodu tu' nuhot gia om nunu o akanon. 

          Mantad kinaantakan dilo, uli no kaka i Kaki-kaki om ponusui nodii kumaa koombolutan, tobpinai om tulun posorili do amu kawasa monguhot nunu o akanon di orongou no am amu i okito tu' tadon no do karaatan.

Iri no pogi do mogodu komolohingan monguhot nunu akanon do tasu mulong pia kitasu kopio nung au okito om nunu o akanon di tasu tu' osimbar nopo kaka do "tulang nu" kaa miagal di Kodu-kodu nga aanu no di mangangakan (Rogon Gayo) o sunduan di monguhot.

Susuyan naanu mantad Madiun Bai, Kg Lokos Tamparuli. Sinuat di Terra Madaun

Koubasanan / Pogoduhan / Kotumbayaan / Kaadat-adato gulu-gulu Kadazandusun id Ponuhuan, Kukuamaon, om Koposion Tikid Tadau

1. Amu milo lumombus mamanau / kumaraja nung korongou tuni nahagan. (kadaat) - Kotumbayaan di aiso po agama.

2. Amu kawasa mirikau id bantal.

3. Amu kawasa migit tusin soira mongintalun. (Kosulang)

4. Kokito nopo duarung (tombiruo di gumayo.- Poomitanan: gulu nopo okito nga tikus - tungau - tasu - sapi di mogikookoruhai nga iri no) nga kokoton tarom do dangol.

5. Mananom nopo kasang nga timpu rondom (timpu paling totuong/ aiso tulan).

6. Makan nopo id walai kipuyut om aiso tasu piaraon nga amu kawasa monguhot om nunu akanon soira korongou tasu morup-korup mangakan nunu nopo (tulang) id puyut.

7. Mananom po daing maso mogompus nga roitan no papagadau.

8. Monguni nopo puok miagal tasu mongusig nga haro no kaantakan di okito.

9. Dupot nopo di otolon do tulanut nga amu kawasa onuon mulong pia wagu.

10. Amu kawasa haro roun otomou kotonggoi soira momolisok (momolobong) do tulun.

11. Awayaan nopo rata (mayat) tulun o tumo (loolobi no parai) nga nuru do sogitan (songinan manuk).

12. Au kawasa minsusugut tuni tayam loolobi no suang talun om doungotuong. ( Poomitanan: monusugut tuni puok dongotuong.- Suai moti tuminong)

13. Amu kawasa moginodop o tondu soosongulun id talun / tumo loolobi no i mogontian.

14. Momungaran nopo tanak nga amu milo powoyoon kinoyonon om kowoowoyoon di kinoyonon nosusu. (Poomitanan nopo nga nung osusu id kokupi'an nga amu kawasa pogoiton do kupi o ngaran tu kosokit sokitan di tanak)

15. Amu kawasa mimbolotok pogulu i kaanu di taba'on mantad do maganu. (Poomitanan: mongoi nopo pinrambot / pongundalo nga amu i inoino mimboros momolugu sada di aanu soira kaakanan pogulu i kopongundalo)

Susuyan koubasanan gulu-gulu diti naanu mantad komolohingan id Kg Lokos Tamparuli nga kikotumbayaan do kiwaa nogi piagalan wookon do id kinoyonon suai. Kogumuan do kotumbayaan koubasanan dilo amu no otuluk gisom baino nga kiwaa po i tumboyoon om kakaal do wonsoyon miagal di pogulu.

TUDODOI

SUKOD WAGU GOBULAN

Tudodoi,
Id ralan di nokorungut,
Di nolupoi do sohuyut,
Isai po toi nokosuhut,
Do pamaamasi molohing.

Tudodoi,
Di ulud-ulud mangasok,
Morimping id tagad wagu,
Nga kuri no sukod wagu,
Tumori do mongungumo.

Tudodoi,
Id salag-salag do supot,
Di supot do pogihangan,
Nga nunu ma di ihangan,
Lumogos i momutanom.

Tudodoi,
Di panau-panau mingansau,
Mihukot piniganggarau,
Mirou-girou momusorou,
Tu' kumuri no parai loun.

Tudodoi,
I kotob do lomu-lomu,
Di pinangagkos do lous,
Uhang nogi mononlous,
Ko' mumbal po do momutanom.

Tudodoi,
Do sumolinsig mamanau,
Do poingompus id koumaan,
Di poingompus nopo gobulan,
Nga aiso moti kotutukon.

Taalaala

Poomitanan taalaala 

Taalaala nopo nga montok pialaan di misimbar-simbar. Hiison iti duo tulun di mialaala nga poomitanan id sawat nopo nga songulun no humiis.

Tagung di Aki

     Haro-haro no kaka ri di pogulu po, poingion kaka i Galanuk id iso kinoyonon di olumis kopio tu' amu adalaan otidong om amu nogi olingkobungan do waig. Osonong kopio kopooposion di Galanuk tu' id kinoyonon nopo di nga ogumu o pogihuman do taakanon om ogumu tambalut dau. Id kinoyonon nopo di nga ogumu bosing om tombolog poingion. Tikid tadau paparatu yolo taakanon patahakon di Galanuk.
   Insan tadau louson kopio i Galanuk doungkosuabon nga soira sinumoliwan isio minogihum taakanon di porotuon do tambalut dau monikid tadau nga aiso nopo nokito dau. Louson kopio i Galanuk miampai mintingaha id sawat mogihum do tambalut dau nga iso po nga aiso nokito disio. Koodop no kaka i Galanuk di nololousanan daamot minagandad koulayan do tangatambalut dau.
     Daamot di Galanuk di koodop nga korikot i Wodik minomosik dau. "Galanuk-galanuk, posik kama. Kano mogidu mantad hiti, haro no moti potiukan mangasau dati hiti. I Kara nga nokorikot no mangahau taakanon tokou, mangamal nogi di nung ngoyon no oduhai", ka di Wodik. Koposik nopo i Galanuk nga alaid isio minomusorou tu' nokotigowo kopio isio kinaantakan di kakasau om karaag do kinoyonon diolo. "Hombo nodii ngawi tambalut to suai oi Wodik?", ka di Galanuk. "Nokotimung no yolo hilo disan do bawang, kano moi hilo", ka di Wodik om pitanud no yolo minamanau.
       Korikot po id pitimungan dii om kaakan nogi i Galanuk tu' haro kasaari gia natanggayan di Bosing do tua' kolibobok. Kaakan podii ngawi yolo di om pogibooboros no yolo poingkuro mongugad di Potiukan om i Kara mantad mangasau id kinoyonon diolo di. Maamaso mogibooboros om ingkakat no i Galanuk miampai minoboros do "ba yoho nopo mongugad diolo d. Osuab po kosuabon om mongoi ngai kou no lisok tu' ourunggau moti potiukan ka dau. Oinsanan tambalut dau nga kasaga do i Galanuk o moguyung di Kara om i Potiukan mantad kinoyonon diolo di tu' i Galanuk nogi nga ponokoboyoon diolo.
      Osuab-suab podii di tadau sumusuhut om noposik no i Galanuk om mimpanau no isio id koliwanan. Tambalut nopo dau suai nga nokolisok no ngawi. Au alaid mantad di nga korikot no i Kara miampai turos di pourodus po kokito di Galanuk. "Nunu ihumon nu hiti oi Galanuk, doho no kinoyonon hiti, au no obuli haro wokon sumuang hiti", ka di Kara miampai otogod. "Atuuk ku dia Kara, kada kama pimpalak oposikan moti i Raja. Amu ko toi kokito lo Tagung alawa hodi lo tamangan ku. Ilo no Tagung di Aki, alawa no moti koogungan dilo nga amu haro obuli moi ponuntung nung au no kopokibanar di Raja". ka di Galanuk sinumimbar. Sirongou di tomod i Kara do tuni di tagung om pokiinsian no isio di galanuk moi ponuntung insan no. "Obuli bo Kara nga korikot oku po hilo nuluhon, mamangkis oku po om tuntungon nogi modosi oku yoho ihumon di Raja", ka di Galanuk. Oondos no kaka ginawo di Kara di.
    Pamanau no kaka i Galanuk di minongoi hiri nuluhon om au po nokorikot kopio nga pamangkis no isio. Oondos no kaka i Kara di om bobogo kaka dau gapu agayo i tagung pinotuduk di Galanuk nga amu di inonguni nga uruno nogi isio do potiukan. Madai-adai po i Kara minogidu mantad hiri om i Potiukan nga songgusa-gusa po di Kara tu otogod do minangasau diolo. Mantad di do nosiliu di do Raja i Galanuk id kinoyonon diolo tu' nakaanu do inopopotimporon do koumoligan id kinoyonon miampai tambalut dau.


Kolibobok - Ngaran do kayu
Moguyung- mongugad, monuhu mundaliu.

Ponontudukan- Kada no pinraat-raat id kinoyonon do wokon, mamantang do wokon.

15 Sundait Dusun miampai Sisimbar

1. Kano mitanud mamanau ka om sumunsuri i kiraan om mamanau kibohungon.
Gipan om Tuntul

2. Iso no wawayaan kopopolidon.
Bubu

3. Pitobok-tobok om sumurut/sumuni nogi minsiriba.
Mangawol do rambot

4. Monguni koting-koting monikid toun-toun.
Mongomot om Linggaman/Langgaman

5. Nuraduradan di aki kobubungahan.
Lawa'/Tingkawa'

6. Tobok-tobokon popidokot mongumolig di asam di asu.
Monorut roun do rumbio

7. Gulu nogi maganak ko' monontian.
Parai

8. Modsu id watu om makan id kayu.
Dangol

9. Gunoon nogi om posilingon, au nogi gunoon om poopion.
Rambot

10. Waig di omboluou au okunggu-kunggu.
Tobu

11. Akan-akanon mulok, odop-odopon tuo.
Poring

12. Kirasuk nogi tanak po om bulagoi nogi molohing.
Poring

13. Amu otingkod do minum nga soira ayahan om tumuntuad.
Ponduran/Tungkapas id palu

14. Popoton po om tobukan nogi.
Manata' do poring

15. Taas ku rangkawan, tumolop kolombitutung, tompukili bulawan.
magapon