Taalaala

Poomitanan taalaala 

Taalaala nopo nga montok pialaan di misimbar-simbar. Hiison iti duo tulun di mialaala nga poomitanan id sawat nopo nga songulun no humiis.

Tagung di Aki

     Haro-haro no kaka ri di pogulu po, poingion kaka i Galanuk id iso kinoyonon di olumis kopio tu' amu adalaan otidong om amu nogi olingkobungan do waig. Osonong kopio kopooposion di Galanuk tu' id kinoyonon nopo di nga ogumu o pogihuman do taakanon om ogumu tambalut dau. Id kinoyonon nopo di nga ogumu bosing om tombolog poingion. Tikid tadau paparatu yolo taakanon patahakon di Galanuk.
   Insan tadau louson kopio i Galanuk doungkosuabon nga soira sinumoliwan isio minogihum taakanon di porotuon do tambalut dau monikid tadau nga aiso nopo nokito dau. Louson kopio i Galanuk miampai mintingaha id sawat mogihum do tambalut dau nga iso po nga aiso nokito disio. Koodop no kaka i Galanuk di nololousanan daamot minagandad koulayan do tangatambalut dau.
     Daamot di Galanuk di koodop nga korikot i Wodik minomosik dau. "Galanuk-galanuk, posik kama. Kano mogidu mantad hiti, haro no moti potiukan mangasau dati hiti. I Kara nga nokorikot no mangahau taakanon tokou, mangamal nogi di nung ngoyon no oduhai", ka di Wodik. Koposik nopo i Galanuk nga alaid isio minomusorou tu' nokotigowo kopio isio kinaantakan di kakasau om karaag do kinoyonon diolo. "Hombo nodii ngawi tambalut to suai oi Wodik?", ka di Galanuk. "Nokotimung no yolo hilo disan do bawang, kano moi hilo", ka di Wodik om pitanud no yolo minamanau.
       Korikot po id pitimungan dii om kaakan nogi i Galanuk tu' haro kasaari gia natanggayan di Bosing do tua' kolibobok. Kaakan podii ngawi yolo di om pogibooboros no yolo poingkuro mongugad di Potiukan om i Kara mantad mangasau id kinoyonon diolo di. Maamaso mogibooboros om ingkakat no i Galanuk miampai minoboros do "ba yoho nopo mongugad diolo d. Osuab po kosuabon om mongoi ngai kou no lisok tu' ourunggau moti potiukan ka dau. Oinsanan tambalut dau nga kasaga do i Galanuk o moguyung di Kara om i Potiukan mantad kinoyonon diolo di tu' i Galanuk nogi nga ponokoboyoon diolo.
      Osuab-suab podii di tadau sumusuhut om noposik no i Galanuk om mimpanau no isio id koliwanan. Tambalut nopo dau suai nga nokolisok no ngawi. Au alaid mantad di nga korikot no i Kara miampai turos di pourodus po kokito di Galanuk. "Nunu ihumon nu hiti oi Galanuk, doho no kinoyonon hiti, au no obuli haro wokon sumuang hiti", ka di Kara miampai otogod. "Atuuk ku dia Kara, kada kama pimpalak oposikan moti i Raja. Amu ko toi kokito lo Tagung alawa hodi lo tamangan ku. Ilo no Tagung di Aki, alawa no moti koogungan dilo nga amu haro obuli moi ponuntung nung au no kopokibanar di Raja". ka di Galanuk sinumimbar. Sirongou di tomod i Kara do tuni di tagung om pokiinsian no isio di galanuk moi ponuntung insan no. "Obuli bo Kara nga korikot oku po hilo nuluhon, mamangkis oku po om tuntungon nogi modosi oku yoho ihumon di Raja", ka di Galanuk. Oondos no kaka ginawo di Kara di.
    Pamanau no kaka i Galanuk di minongoi hiri nuluhon om au po nokorikot kopio nga pamangkis no isio. Oondos no kaka i Kara di om bobogo kaka dau gapu agayo i tagung pinotuduk di Galanuk nga amu di inonguni nga uruno nogi isio do potiukan. Madai-adai po i Kara minogidu mantad hiri om i Potiukan nga songgusa-gusa po di Kara tu otogod do minangasau diolo. Mantad di do nosiliu di do Raja i Galanuk id kinoyonon diolo tu' nakaanu do inopopotimporon do koumoligan id kinoyonon miampai tambalut dau.


Kolibobok - Ngaran do kayu
Moguyung- mongugad, monuhu mundaliu.

Ponontudukan- Kada no pinraat-raat id kinoyonon do wokon, mamantang do wokon.

15 Sundait Dusun miampai Sisimbar

1. Kano mitanud mamanau ka om sumunsuri i kiraan om mamanau kibohungon.
Gipan om Tuntul

2. Iso no wawayaan kopopolidon.
Bubu

3. Pitobok-tobok om sumurut/sumuni nogi minsiriba.
Mangawol do rambot

4. Monguni koting-koting monikid toun-toun.
Mongomot om Linggaman/Langgaman

5. Nuraduradan di aki kobubungahan.
Lawa'/Tingkawa'

6. Tobok-tobokon popidokot mongumolig di asam di asu.
Monorut roun do rumbio

7. Gulu nogi maganak ko' monontian.
Parai

8. Modsu id watu om makan id kayu.
Dangol

9. Gunoon nogi om posilingon, au nogi gunoon om poopion.
Rambot

10. Waig di omboluou au okunggu-kunggu.
Tobu

11. Akan-akanon mulok, odop-odopon tuo.
Poring

12. Kirasuk nogi tanak po om bulagoi nogi molohing.
Poring

13. Amu otingkod do minum nga soira ayahan om tumuntuad.
Ponduran/Tungkapas id palu

14. Popoton po om tobukan nogi.
Manata' do poring

15. Taas ku rangkawan, tumolop kolombitutung, tompukili bulawan.
magapon                 

SUSUYAN / CERITA

Wolit,Bingkulud om Rolok

           Id iso kinoyonon pinungaranan do id Tumakad poingion o iso paganakan.Paganakan nopo diti nga binuruanon do songulun kusai kingaran do I Rombisan.I nopo I sinawaan di Rombisan nga roitan do I Rambakon.Walu no daa tanak diolo’ di toinsanan nga miintanga nopo gia do apat kusai om apat tondu.Id Tumakad nopo diti nga iso kinoyonon wagu I pinogundolihan diolo’ sampaganakan tu numangan di molohing di Rombisan uyungo’ tu roitan do amu kosumad do tanak I Rombisan om I sinawaan dau tu’ asapou gia sakag diolo’.Id Tumakad nogi diti agayo po kopio o kinoyonon tu’ amu po ongkisanganu o tana’ tu nokopogulu nopo gia nokobontol kinoyonon diti nga paganakan  no di Rombisan,om soira nopo di mongumo I Rombisan om paganakan dau nga aiso po kaantob tu’ kinoyonon nopo di nga aiso po noumo  gisom om mantad di nokorikot yolo’ id kinoyonon diti.Kinopungaranan nopo kaka di Rombisan do kinoyonon di do id Tumakad nga tinumakad gia yolo’ inogihum kinoyonon wagu mantag watas di nionon di molohing dau om nogi kinoyonon wagu nopo di nabantalan diolo’ nga otidong nga amu I ma adalaan.

            Osonong kopio o koposi-posion paganakan di Rombisan tu’ obintumboyo’ kopio boros do molohing I tangaanak dau om amu ongobontingal toi ko’ oti’il.Obinguhup nogi do momonsoi kalaja I tangaanak dau soira do mokiuhup I Rombisan om I Rambakon do kumalaja.Iri no pogi do rilik nopo kaka diolo di kumoinsan nogi toun do hilo Tumakad nga sonuluhon id tanga-tanga’ do duo bawang.Soira nopo do nopongo diolo iri rinumilik nga tutudai no diolo.Soira do notutudan iri,poboros no kaka I Rombisan kumaa doid paganakan dau do “amu no da di minog om urakon I tagad toko’ di nga aiso di ngayan parai tonomon.mokianu oku da ndo sogu dokoyu nunu po tonomon toko’ tu orubat da di tagad di irad di om aiso I di tonomon”,ka di Rombisan.Poboros no di I tanak tondu disio di tomulok “mumbal daa moi pokinsian-sian di yodu mokianu parai songutin man tonomon,haro po koumbalan,amu po da oiman-iman miningudipon irad dii”,ka disio om sinokodung nogi isio di tongotobpinai om nogi tama dau.Poboros no kawagu I Rombisan do “umbalan katu do moi pokianu suab om kaasok toko’ toruhai amu po kosuni o sakot” ka disio.

            I tadau di sumusuhut,pogulu diolo do minindahu poboros no I rombisan do “yoho’ pia katu moi pokianu di apa do parai ongokuri nopo,sorou po haro no mangan do sakagon”,ka disido.Pogitotongkiad no yolo’ di inomonsoi kalaja di naadang mantad di totuong po.I rombisan nopo miampai di tanak dau kusai apat tulun nga inindahu hilo dumo momonsoi kalaja diolo monikid tadau om I nopo tangaanak disio tongoondu apat tulun nga momonsoi kalaja hiri walai om I Rambakon nopo nga rinumuhuk hilo kokompungan tadon diolo di pogulu inongoi ruba di tiwanon dau do moi pokianu parai mangan do pananom di tagad diolo.Soira nopo do nokorikot I Rambakon hiri walai di tiwanon dau nga hano-hano I om amu po nakasalakoi isido hiri salakoi om palakai no di tiwanon dau tondu do “nunu po di kogulian nu ndo?Amu di kabagal takano ponumad dokoyu di rayat dokoyu?moi ko no da di pokianu wagas om I rayat dokoyu oruhai kopio do kosunut di wagas di hiti ngai kou po”, ka di tiwanon disido.Hano-hano no om amu kosimbar I Rambakon tu osudu kopio ginawo dau nga alaid po om simbar nogi isido miampai poituku do “atuk om oponsol I moti paakanon o tangaanak nga amu oku no bo da moi pokianu wagas idti baino nga moi oku da pokipiduo-duo parai man tonomon do ongokuri.Agayo-gayo I da di I tagad nga aiso di pananom”, ka di Rambakon.Nopupusan nogi kopio o boros di Rombisan do ingkaa om dulaai nogi di tiwanon dau miampai inoboros do “osiwal no da om amu kopio kopuriman do pangangakan di tangaanak dau osompipi kalabatu! Mongoi nopo pokiguas do mundok hilo koomulakan do maan tonomo.Nunu ma di guno manahak parai miagal dokoyu ngoyon no matu rubato amu I doti obuatan”,ka.

            Amu no ginumaga I Rambakon tu koturu no di romou disido.Soliwan no di I Rambakon miampai boros do “amu oku e bo sumonsog,aralom nopo pomusarahan om akawas I koingkokoton”,ka.Pamanau no isido miampai ginawo di oruol nga maamaso disido id tindalanon,kobontol no isido do pinangatapan do parai.Umbaya po isido do inongoi ponokiahau-ahau di manuk mininsimpili di kionsi-onsi di tapol parai di gisom do nasadapan isido do inomili’.Uli no isido miampai lous di amu no pinurimon gisom nasadapan nga songonggom no parai kionsi nokito om nopuhu disido om korikot nopo di isido hiri walai nga hiri po natad om orongou no dau I tangaanak dau somboroboros mondom hondom disido tu nosongodou amu nokouli.Soira do nakasalakoi I Rambakon hiri walai nga songuhot-uhot po I tangaanak dau nokuro tu’ nasadapan nokoguli om aiso I di parai tonomon poingigit. Simbar no kaka I Rambakon do miampai ginawo di olunggui do “inongunsimot oku tapol pinangatapan tulun parai tu amu oku nonuan inongoi pokianu”,ka disido.Kasalakoi p I Rambakon om kahatas po ngawi isido do inodsu om akan no yolo dongotuong miampai minogiolon-olon pomusarahan kokomoi koposi-posion diolo tu amu nonuan parai numangan tonomo.Id tanga do pibarasan diolo di om poboros no I Rombisan do “nung ingkaa nopo di koposion toko’ nga apagon kopio toko’ makan om masi,mogot nogi ndo pogiduo-duo’on nogi mantad dokoyu I tana tokoro di,I noukab om mongoi kou hilo sondot mogihum kaakan akanai.I nopo I tana di nga tanak no kusai kasanganu,alansan oku aiso kokousan dokoyu tanak ku tondu tu’ dokoyu nopo tungkusan sumonu nga hilo no kusai di rikoton dokoyu.Suab nopo ndo om ongoyon toko’ wolitai pananda do gisom pogiolit-olitan dokoyu apat I tagad nga mogolu kasari oku ongokooro do man dahai pogihum-gihuman kaakan akanai daamot dokoyu hilo sondot.I nogi I tana di oluon ku di nga mangan ku potungkusai di isai nopo dokoyu kolisi molohing gisom do sumonu,amu mongintob do kusai toi ko’ tondu tu iti nopo gia nga man no do paantakan do kapadtamangan do molohing”,ka disio. Kahatas po di yolo di minakan om minogiboroboros om ongoi no odop tu ongohundol yolo momonsoi kalaja di maso dangadau po.

            Dongkosuabon nopo di soira noposik yolo mantad todop nga pomiro-miro no yolo miagal kasari di monikid tadau do igitan om tumounda do mindahu. Soira do nakakawas kawas no di o tadau om pamanau no yolo minindahu hiri tagad miampai do tinanggayan I parai songonggom no om tinumonggoi do songinan manuk. Tinumonggoi nogi kaka yolo di rolok taragang. Ontok nopo tadau dii nga inindahu ngai yolo toinsanan hopod o tulun tu tadau dii nogi aantakan do kapananaman diolo do rolok id toinsanan tusuk-usuk do pogiolit-olitan di tana soira opiduo. Maso id tindalanon nogi minamason mantad I Rombisan kumaa tangaanak dau do kusai do maganu rinomuk,honso tongosakot,tangau,raan kayu di napatai toi ko’ gapu, om haro po I susuai. Guno nopo dilo toinsanan nga potonomon miampai do pouohon di watu do mananom hilo id tana,watu nopo di potonomon nga komoyon do wolit.

            Korikot nopo yolo id rilik di nga pogiduo-duonno yolo do kalaja moi do oruhai ahatas om oinggaanan o kalaja momingkulud,momowolit om mananom do rolok id piolitan di tana di opduo. Pogulu nopo nga latanai no di Rombisan do lomu-lomu id tanga’ di tagad moi do otulid o piolitan do hiri soira do opiduo,om tanamai no kaka diolo do rolok o tusuk-usuk id duhowon om id sinuku di pointulid miatul di lomu-lomu. Kahatas nopo di diolo do mananom do rolok nga suhuo no di Rombisan I tangaanak dau tondu do inonimung watu potibabar di tumakad,watu nogi di timungon di nga uludon miampai potulidon kopio poinaru tumanud tinulid di rolok tinanom poinhamad. Daamot kaka do tongoondu di do minonulud di watu nga I Rombisan nopo miampai tangaanak dau kokusayan nga inananom do watu id tusuk-usuk nogi di tana pointayung di rolok. Soira nopo do nahatas ngai diolo o kalaja nga pamatos no I Rombisan di tangaanak dau do “iti nopo kootuan poinhamad diti nga roitan do bingkulud. Iti nopo nga piolitan da tana id sokid om id siba. Iti nopo rolok nga tanda’ nogi do piolitan nga lobi ko id tisan no iti om nogi oponsol nogi iti id dusuk-usuk sinuku toi ko' tuhowon, nga I nopo toponsol kopio nga ilo no watu tinanom tu ilo nopo nga wolit i panakatanda do piolitan om nogi pomogisaman do tusuk-usuk tumoon di mogitotoning toi ko' pogibuburutukan iti do tumo di mogitatalad om isoiso sinuku di poilahis om sinuku nopo di nga ii no i wolit. Iti nopo wolit nga norodon do lulupu’ tu soira nopo do mananom do wolit nga hiri no do potonomon ngai poinguou o mogisusuai mantad sakot tu ii nopo ndo nga pamaya’an di ogayo maha do sumonu miagal ko honso nopo nga kotonudon di tulun do opunso nung sokiro do poundolihon no disio I wolit. Iri no pogi do amu kawasa do akasou o wolit gisom do dinondo”,ka disio.

            Mantad dii nokoilo ngai nogi I tangaanak di Rombisan nunu komoyon do wolit,bingkulud om rolok. Kotolu-tolu nopo diti nga haro o piagalan nga mogisusuai o rati maya do pomorotian gulu-gulu. Iti no gia o pogiolit-olitan do tana gulu-gulu tu aiso po o mamagaran do tana di laid po. Mantad no dii osonong-sonong nogi koposi-posion paganakan di Rombisan tu sompori-pori no gia di yolo mogihum kaakan-akanai.

         Susuyan nopo diti nga amu poontokon kumaa toisoiso kinoyonon toi ko' aiso tulun di kohompit om susuyan diti sinupu ku sondiri om pininsimpudolian toomod ku iti miampai do amu inapatangkid do komoyon om rati do WOLIT, BINGKULUD om ROLOK. Iso nogi tudu ku do inonupu do susuyan diti nga moi do koilo da sukod wagu id abantalan do koundolihon komogoton pomogunan di abantalan diti do nunu o komoyon ngai dilo tolu aspek id sawat loolobi no i mantad id kinoyonon / watas di amu po kigaran o tana.

Kawo Hiis Kadazandusun

Hiis 

Kawo Hiis nopo diti nga sabaagi do poomitanan toomod di otigas om amu ogonop.

1.1         Sisindiron

Iso kawo hiis I kiwaa piagalan sajak id boros malayu. Kipiagalan iti id bontuk, pangaan, om nogi kopolombusan.

Poomitanan

Sisindiron Oudut & Sisimbar

Nompuha id saralom minongindai,

Kikuluput pampang poingompus,

Okikip mitingisan,

Kodou boros binabang tulan,

Oromumuk rondom tulan,

Sondot sagalai poinsuni,

Pointobilang poimpori-pori,

Tomod pogogolim noponu sulok.

Kibit, turudui om buntut,

Au monutun rondom om sawang,

Lasu’ om tamis pointotoi id doundaran,

Tiolim-olim aralom pasaralom id saralom,

Gulio suguto’ om soroko’,

Logoto’ pogi monginribau,

Osoibahan moti o simpad parak do sulok,

Atampasi kotindohoi susui di olinuud.

  

1.2         Taala-ala

Taala-ala nopo nga iso pogialaan do mogisimbar-simbar miampai potondig-tondigon. Isai I amu kosuli milo do roitan do naala. Gunoon o taala-ala diti ontok orikot o kopomutanaman. Iti nopo nga montok do mongidu huyan om moi do pongidu do apaasan. Gunoon nogi o taala-ala diti ontok karamayan montok do pomogingo om pomolihis do maso toi ko’ ontok di.

Poomitanan

Mingi-lingi nolo kondiu,

Mangasa do tinduk dau,

Mokititinduk daa,

Do turaung do siladon.

Haro kukut haro kukut,

Sinonsongku tagaralau,

Marau-arau manansawo,

Mukut-kukut do topungon.

Piakku tosilou-silou,

Mogingkakai kotonobon,

Sopikiri oku nogi,

Sopiarau do tumonob.

Haro laga haro laga,

Sinonsongku lopong-lopong,

Nongosugaga kou nodi,

Duo tondu do mitopong.

1.3         Hozou songkotoun

hozou songkotoun ointutunan nogi do sinding kalangadan. Iti nopo hozou songkotoun nga tinimungan do sinding dounggulu-gulu. Kiguno iti montok popolombus do ponontudukan, poposusui koposion om nogi pomolihis do ginawo.

Poomitanan

Logupon kui romou ku

[John Gaisah (1976)]

Logupon kui romou ku

Monikid tikid tadau

Langadon dia ama

Nokotongkiad doho

Ilo podi gambar nu

Intangan ku oi ama

Kumuro kundo madti

Ingga nodi baino

**  korongu kotoi ama

    Tihad ku tikid tadau

    Momolohou nopo dia

    Imbulai po toruhai

Logupon kui romou ku

Odoi maa doho diti

logupon kui romou ku

odoi maa doho diti

1.4         Sudawil

Sudawil nogi iso bontuk do hiis di koubasanan id kadazandusun. Sudawil nopo diti nga iso bontuk pantun id boros malayu nga amu kopiagal o kopolombusan do id kadazandusun. Sudawil diti kiguno do popolombus ponontudukan, pomolihis do ginawo, popoitalang do topurimanan, om nogi pomolihis id ababayan do momuhaboi.

Poomitanan

 Sudawil ponontudukan

Roun sansayau-sayau

Okito do rumamboi

Kolumison kararayou

Sontob tutumombului

Suang talun tamangan

Tinungkusan pinasandad

Tomposion tinungkusan

Angkab nga poinwalad

Timungo rinamasan

Orumbang kokitanan

Osompuru sunduan

Osindak posorili

Kotuo ku lomiding

Rapaon kalangadan

Paganakan suminding

1.5         Tudodoi

Tudodoi nopo kitudu do popolombus ponontudukan, popolombus topurimanan, om nogi pomolihis soira do apaasan. Polombuson tudodoi diti miampai alambayad om koloyuk-loyuko di olumis kopio.

Poomitanan

 TUDODOI

Tudodoi,
id abpai-abpai soborong,
do sinunsui tikus lumo,
Do mapus po kopirumo,
om tandasan no miabpai

Tudodoi,
Do punti ngabai nuhuon,
do sinunsui kilau podos,
isai po toi kokodos,
do sumandak mabai-kabai

Tudodoi,
Do kinukut id soborong,
Di tinaanan ku garau,
I aarau manansawo,
om kukuton I opungon

Tudodoi,
Di siling-siling ko pinggan,
di siling kosodu ralan,
di tosodu po toi ralan,
nga sinsing ko sumusuhut.

Tudodoi,
I tahum-ahum bundusan,
osonong nopo tinipi,
nga ikito I milundusan.

Tudodoi,
I kotob-kotob limpogot,
Di kotob I limpupuso,
do nopupus ka nu daa,
okon nogi mogot oku.

  

1.7         Kiaton

Kiaton nopo nga polombuson komolohingan kumaa tangaanak montok do popoodop. Polombuson iti miampai mongiat-kiat di tanak.

Poomitanan

Kiaton…
tulud- tulud potingki
sako tolingo panding
isai gia kotingki dilo
tanak do longiadau

Kiaton…
sinsing tiihum-ihum
sinsing tiada-ada
sinsing pogi kawaawagu
kotitiu do linimput

Kiaton…

rumun di soriokou

ginarab ku di pompod

mompod podi ginawo

soriokou tumanud

Kiaton…

songkuro rugi pandan

amu tolimbambanan

tingalanan kawagu

sabap do sumandak ko

1.8         Sundait

Sundait nopo nga kiwaa piagalan do taala-ala tu minog do misimbar-simbar. Sundait nopo diti nga sundoiton di maamaso mongomot parai montok do papatagak do apaasan om nogi ponginiba tadau. Kikotumbayaan o komolohingan pogulu do mogisusundait nopo maso mongomot nga ogumu no o tomot parai id toun sumusuhut.

Poomitanan

1    Tumulud tohun? (buhod / bonging)

2    Tumulud sasalahan? (kondiu)

Cerita Warisan Kadazandusun

I Buu om I Kara

    

          Id iso kinoyonon, poingion I Buu, Mondou, Kara, Bubuk om I Tongkuyu. Insan tadau kopiruba no I Buu om I Mondou. "Oi Buu, kaino gia mitutud-tutud kulom isai dato asangal", ka di Mondou. Alaid inomusorou I Buu tu' orosian kopio isio do tapui. Kopomusorou nopo I Buu nga poboros no isio do " kaino no, nga isai gulu tutudan?" ka di Buu. "Om untunan tia po om tutudan ku nogi, ia di gulu. Amu ko nopo apatai nga sumowoli oku tutudan nu", ka di Mondou.

        Undar no kaka I Buu di id kitogis di akapal om timpuunai no di Mondou monguntun. Kountunai po di Mondou om tutudai no disio. Karakit nopo i tapui nga impuun no I Buu do inomiluang id togis moi do amu otutudan o tinan disio. Kosikit nopo i tapui nga "Buu, Nou'u kono?" ka di Mondou minamawara. "Amu po kopio", ka di Buu. Maid-laid monguhot miagal di I Mondou nga mian-pian I simbar di Buu. Soira opian simbar di Buu nga ondos di Mondou om notutudan no nga amu dai nosorou nokopomiluang no om nakaalit no I Buu id togis. Mingkou'u'uu nodii i nuntun di Mondou om soliwan nogi I Buu. Soira nou'uhan nga nokotigowo kopio I Mondou tu' amu I nolonuk pia I Buu. "Baa Mondou, ia nodii untunan ku", ka di Buu. Amu no inomusorou I Mondou nga kungkub no isio om untunai no di Buu. Kountunai po di Buu om tutdai no disio. Amu po nokosikit kopio tapui nga madai-adai no I Mondou olosuan do adadang. Kou'uhai nopo nga tulang-tulang po di Mondou o noolu. Onuo nodii di Buu tiso tulang dulud di Mondou om oito no disio inoi hilo di Bubuk om pokiwansayai no di Buu iri do turiding.

          Sominggu no notoliban om ongoyo no di Buu pokionuo di Bubuk I turiding dau. Soira naramit di Buu iri om umbalai no dau do inopouni nga kosimparakat ngawi hulu di Kara hiri id tuntu do rangalau nokorongou tu' oiang om olumis kopio kouni-unio di turiding. Tuni nopo kaka di turiding di nga "uriding-uriding tulang di Mondou linuangan di Bubuk" ka. Sianu no kopio I Kara di turiding di soira korongou popingunion di Buu. Ongoi no I Kara insomok di Buu om pokiolos no I Kara di turiding. Timpuunon nopo nga amu da I Buu poolos nga osianan isio kokito di Buu tu' alaid no do mokiinsian mokiolos. Pooloso no di Buu I Kara di nga soira do nokoolos I Kara nga tilombus nopo do inindakod id tuntu do rangalau miampai inopouni di turiding do "uriding-uriding, sian di Buu noudutan" ka do tuni. Ihad no I Buu soira do nokorongou do tuni di tu' amu inonopot do inolos I Kara nga inongudut isio do inaganu di turiding. Pokionuon po daa di Buu I turiding nga amu no di Kara poguli-gulion po.

        Nasadapan no I Buu do magandad di Kara poguli turiding nga amu no di Kara pogulion. Katalib no kaka I Tongkuyu di id doros di Buu om nokotigowo I Tongkuyu soira nokokito mato di  Buu do nobongkungan no. Uhoto no di Tongkuyu I Buu do "Buu nokuro kopio ko tu' nokobongkung no mato? Haro nangku inumang dia? Posunudo nopo", ka di Tongkuyu do inamawara miampai osuayan di Buu. Simbar no I Buu do "ingkaa bo ambalut, kinoonuo ku da do turiding om olos no I Kara om amu di pogulion, oupus kopio oku di turiding ku", ka di Buu. "Ba kada kosusa, uhupan tia maganu kawagu ", ka di Tongkuyu. Soira do nokorongou do ingkaa I Tongkuyu nga kononos nogi sikok di Buu do mihad om potuduko no dau o kinoyonon di Kara. 

        Indokodo no di Tongkuyu I guas do rangalau inongoi ponugku di Kara. Hiri po guas I Tongkuyu om poboros no I Buu do "nunu ino hondii po siriba nu oi Ara?" Ka di Buu nga simbar no I Kara do "guung-guung i bo ilo", ka. Korikot no I Tongkuyu id piintangaan om uhoto no kawagu di Buu I Kara do "nunu ino hondii siriba-riba nu oi Ara?" Ka di Buu om Simbar no kawagu I Kara do "guung-guung i bo ilo", ka disio. Oruhai nodii korikot di Kara I Tongkuyu om uhoto kawagu di Buu I Kara do "nunu ino oruhai no kakanggip dia oi Ara?" Ka di Buu nga simbar kawagu I Kara do "guung-guung i bo ilo", ka disio miampai popinguni di turiding. Soira nokoindakod I Tongkuyu id hapak di Kara nga konggipo no dau o tontolu di Kara. Kotigowo kaka kopio I Kara dii miampai nokolombus poboros do "guung-guung guung-guung guung-guung", ka miampai do naratu id sahau di Buu. Soira do naratu I Kara, naanu di kawagu di Buu i turiding disio. Pounio nodii di Buu do "uriding-uriding sian di Ara naratu minongudut au momoduli wokon", ka miampai minitongkiad di Tongkuyu inuli tu' tumuong nodii. 

        Om iriri nodii susui di nga ponontudukan nopo di aanu mantad susuyan nga nuru no kopio do popoguli kakamot tulun suai soira do molos tokou, nuru nogi do mogisonong-sonong om mogiiso doid tiso om tiso montok manamong piunungan om piuludan do potilombus om amu mindau-dau toi ko momonsol do tinan sondiri.

~pounsikou inambasa~

          

Sejarah Awal Pembentukan Kampung Lokos

iti nopo nga susuyan toniiba mantad songulun molohing mantad kampung Lokos di nokotuo-tuo no do numangan ku tiipo' om dinalin ku kumaa id ponuatan. Norubaan ku isio id Panambayangan kampung om inaganu oku kosiwatan toniiba mantad disio do monusui nintodonon om nintonodon do kinoimbulayon do kampung Lokos. Susuyan nopo diti nga kokomoi do kinoimbulayon do Kampung Lokos di pogulu po om panandatan nopo id siriba diti nga amu songkuuro do oulud tu' pinotilombus ku inapadalin mantad susui om aiso pinonginsanangan. Teks susuyan nopo nga id siriba.

Ilo nopo kaka tagaman dilo nga, haro kaka tulun do mantad hilo Nunuk Ragang di laid do misasawo kaka ri om hilo nopo gia Nunuk Ragang diti di tigulu po nga osodu, om osodu kumaa doid Sandakan om osomok-somok kaka di kumaa hiti id Tuaran, om dadi iato nopo ti kaka di tulun di misasawo di om mamanau kito do mogihum do ongo sila’on toi ko’ tusi kaka, om pamanau no kaka yolo di om korikot kaka hilo Gopu om hilo nodii Gopu yolo’d  ino’mukapa-kapa,mantad dii haro tongo’ sontoun yolo’d hilo tongoo’ duo toun do nakarait pogi di do Gopu nga nokopinggopu no yolo, dadi pamanau  no om korikot do hilo Ranau om pomukapa-kapa no kaka yolo hilo di. Hilo nopo di Ranau nga, aa’ I pama ti hiti kasari, hiti nga osodu I kaka om pamanau no yolo om korokot di hiti kampung toko’, dadi hiti no di yolo nga monontian no kaka di I sawo dau, om ii nopo kaka di sawo dau di, mamanau no ti, pamanau om aa’ oku no pama yoho ti,hiti oku no yoho id kampung diti, mamanau no moi poki’tusi kaka di tondu. Dadi pamanau no inongoi hilo Tuaran om koguli kaka nga nosusu no I tondu, do hiti. Dadi, aa’ I pama ti, nga moi po dit iso o komoyon do gantung sorili nga aa I di ooit I gantung sorili di nga  moi pondo iso kakanan om roitan nopondo gantung kaka, di nokoguli om ongoi kaka I kusai di guli hilo id Nunuk Ragang om ongoi pamabo iso ilo kakanan dilo tagaman dilo om inda om nakarait ti gantung,iti no nokoroitan dila bawang do Gantung diti, Kampung do hiti, id Gantung dii, nga ii nopo dii di nga o amu di osonong iti, iti nopo Gantung diti nga karajaan nopo nga o kasangai di gontungon o tulun om osonong di do pungaranan do Lokos nga Gantung kasari I ma kaka om hiti no di Gantung, ilo nodii nokototoi nodii Gantung o hiiti, hiti kampung. Dadi poingkuro po nga hiti nodii notimporon iyolo om ii nodii nokododian do hiti kampung toko idti. Mantad do hilo Nunuk Ragang do inongoi hiti. 

sejarah nopo diti nga naanu mantad susuyan ii notiip ku sondii mantad di Gundohing Gitom T mantad Kg. Lokos Tamparuli